این روزها تمرینهای نمایش هایی که دارن خودشون رو برای جشنواره ماه ، جشنواره امام رضا و ... آماده می کنند ،  فضای تئاتر رو داغ کرده .

ولی هنوز مثل گذشته گروهها ، رو یکی دو نفر می چرخه . یعنی طراح نویسنده کارگران موسیقی ، همش با یکی .

این مشکل از کجا شروع میشه نمیدونم . تو این سالهایی که تو مجموعه تئاتر فعالیت داشتم و سوالی که برام همیشه بدون جواب مونده اینه که تئاتر کار گروهی یا انفرادی ؟ در صورت ماجرا ، همه  تئاتر رو گروهی میدونند . ولی مگه با حرف چیزی درست میشه  . بروشورهای نمایشها رو اگه یک نگاه کوچیک بندازید متوجه منظور من می شید . تو این بروشورها میشه دو قسمت رو دید .به جز نویسنده ، یک قسمت بازیگر و یک قسمت کارگردان . در مورد این تو یک وقته دیگه حرف می زنیم . ولی اینکه چرا دو قسمت دیده میشه سوال اصلی که در ادامه به عوامل آن اشاره می کنیم

1-       عدم اعتماد کارگردان به عوامل از قبیل ( طراح صحنه ، لباس ، نور، موسیقی و...)

2-       نداشتن برنامه مدون در قالب یک گروه

3-       مشکلات مالی که باعث کاهش اعضای گروه می شود و استفاده از نیروهای موجود به جای نیروهای متخصص در هر بخش

4-       غرور و خودخواهی که باعث تضعیف کار می شود

5-       نداشتن روحیه کار گروهی که این شاید ریشه در فرهنگ ما داشته باشد . که کار گروهی را هنوز یاد نگرفته ایم

6-       توجه نکردن مسئولین و کارشناسان تئاتر به قسمتهای مختلف ( طراح صحنه ، لباس ، نور، موسیقی و...) یک نمایش و ارزش وجودی آنها در یک کار گروهی

7-       و ...

ولی آیا همه این موارد و موارد دیگر که شاید در اینجا گفته نشده می تواند دلیل خوبی برای انجام ندادن یک کار گروهی باشد . آیا موارد بالا را نمی توان توجیه دانست .

با نگاهی به کارهای موفق چه در قالب تئاتر یا سینما می توان به این نتیجه رسید که ترکیب یک گروه متخصص که هر کدام وظیفه خود را در زمان خود انجام می دهند باعث استقبال مردمی شده است . امیدوارم یک روز (طراح نویسنده کارگران موسیقی ) دیگر ارزش و اعتبار نباشد و کار یک گروه به عنوان ارزش مورد نظر قرار گیرد .

قسمتی که به من مربوط می شود و باید در اینجا نکاتی را متذکر شوم طراحی صحنه برای نمایش است . خیلی از دوستان کارگردان نسبت به این مسئاله آگاه اند و قبل از شروع کار با من در مورد طراحی صحبت می کنند و از من می خواهند قبل از شروع کار طرح اولیه را به آنها ارائه دهم که بر اساس آن برای نمایش دکوپاژ بنویسند که این نشان از دانش آنها نسبت به یک کار حرفه ای را دارد . ولی عده ای دیگر یا خود طراحی می کنند یا طراحی را به روزهای آخر می اندازند . این که کدام خوب است را شما خود قضاوت کنید .

من می خواهم تعریف خود را از طراحی صحنه بیان کنم تا شاید بتواند به انتخاب شما کمک کند . طراح صحنه صرفا نباید فقط طراح باشد بلکه باید با تئاتر هم آشنا باشد . تلفیقی از این دو می تواند یک طراح صحنه موفق را پدید آورد . ولی سوال این که طراح صحنه به تنهایی طراحی یک صحنه را برای نمایش به عهده می گیرد . باید در تعریف طراحی صحنه گفت : طراحی صحنه تفکرات سطحی (به معنای فرم ) کارگردان است که توسط طراح صحنه به حجم تبدیل شده و به اجرا در می آید . یعنی کارگردان اندیشه های خود را که منطبق بر متن است را به طراح ارائه داده و طراح با توجه به پارامترهایی از قبیل ( توان بازیگر ، مسائل مالی ، مفهوم نمایش ، اجرایی بودن طرح ، حمل و نقل ، نوع متریال ، زیبایی شناسی ، مخاطب و ... ) آن فکر و اندیشه را در قالب یک طرح بر روی صحنه اجرا می کند . در اینجا دیدیم که طراح صحنه به تنهایی طراحی را انجام نمیدهد . چیزی که شاید ناراحتی را پیش می آورد این است که بعضی از دوستان کارگردان بعد از موفقیت طراحی صحنه در نمایش آن را به نام خود می خوانند و طراح صحنه را اجرا کننده ای صرف می دانند که این کمی به دور از انصاف است . من اینجا خواستم با توضیحی مختصر به این نکته اشاره کنم که ابتدا باید یاد بگیریم که کار را گروهی انجام دهیم . کارها را تقسیم کرده و متخصصین هر بخش را به خدمت گرفته و یادمان نرود که یک طراحی خوب با چند اندیشه به وجود می آید .

سورة الحجرات، آیه ۶ : «ای مومنین، اگر شخص زشت كاری خبری از كسی برای شما آورد ، تحقیق كنید كه مبادا به گروهی از روی نادانی آسیب برسانید و از کرده خود پشیمان شوید .

سوال اینکه این نامه آیا از روی صداقت و خیرخواهی نوشته شده یا برای رسیدن به موقعیت بهتر . در مورد اولی باید گفت که صداقت حکم نمیکند مسلمانی به مسلمان دیگری بدون مدرک تهمت بزند و در مورد دومی که اگر اینگونه باشد ( که انشاء الله نباشد ) باید گفت ، واویلا.

ما انگار رسالتمان یادمان رفته که در قالب هنر چه وظایفی نسبت به خدا و مردم داریم .

روی صحبت من با هنرمندانی است که نامه سرگشاده و از روی احساسات می نویسند و به جای قراردادن عقیده خود در هنر آن را بر زبان می آورند . به شما می گویم یا درس نخواندید و یا درست نخواندید و یا به شما اشتباه گفته اند . حضرت علی (ع) می فرماید : ابتدا خطا را تذکر دهید و بعد اثبات کنید و در انتها به مردم معرفی کنید . که شما اینجا مهندسی معکوس انجام دادید .

انتظار مردم از یک هنرمند این است که بعد از اثبات حقایق و آن هم در قالب هنر اندیشه های خود را نشان دهد ، نه با خواندن چند تیتر بزرگ روزنامه هایی ، که سر از سبزی فروشی محل در می آورند ، و آنچه را که از یک هنرمند انتظار نمی رود بر اساس این منابع بیان کند . شما قبل از اینکه این نامه را نوشتید آیا با خود فکر نکردید آیندگان در مورد شما چه قضاوتی خواهند کرد . آیا خون را دید و نوشتید ؟

آقای جمال شورجه ( با توجه به مطاللب چاپ شده از جنابعالی در روزنامه کیهان مورخه 4 تیرماه 1388 ) شما که از حضرت علی (ع) سخن به میان آوردید مگر نخواندید که آن حضرت را ، با آنکه برحق بود خانه نشین کردند و به او تهمتها زدند . ما که نبودیم مگر خود شماها برایمان تعریف نکردید که در اوایل انقلاب به بزرگانی همچون بهشتی تهمت و ناسزا می زدنند . حال چه شده که امروز شما نیز در صف مقدم آنان قرار گرفتید و با حرفهایی که اثبات نشده و بر روی حدس و گمان است تکیه زده اید . از خدا نترسیدید .

حال من به شما می گویم : به کجا چنین شتابان ؟

شما آقای موسوی را به یوسف و یارانش را همچون برادرانش تشبیه کردید . سوال اینکه شما چگونه یوسف و یهودا را تشخیص دادید ؟  به ما هم یاد دهید تا شاید از این به بعد ما هم درست تشخیص دهیم .

به قول دکتر علی شریعتی که می گوید : بهشت رفتن مهم نیست . انسان بودن و بهشت رفتن مهم است

جناب آقای جمال شورجه سکه دو رو دارد و شما فقط یک روی آن را دیدید . و این از یک هنرمندی همچو شما بعید بود . شما از بیانات رهبری گفتید ولی انگار یادتان رفت که رهبری همه را به آرامش دعوت کردند و این اظهار نظر شما خلاف بیانات ایشان می باشد و این نامه شما نه به سود هنرمندان است و نه به سود مردم .

حال اینکه شما نظری دارید و باید بیان کنید شکی نیست ولی چرا به جای بیان اندیشه های خود دیگران را تخریب می کنید . کاری که در زمان حضرت علی (ع) و بقیه ائمه اطهار رایج بود تا مقام آن حضرات را بین مردم کم کنند .  مگر یادتان رفته که هنرمند حق ندارد به جای مردم تصمیم گیری کند . ما باید اندیشه ها و افکار خودمان را در قالب هنر به مردم معرفی کنیم و نتیجه را به آنها واگذار کنیم . دکتر شریعتی در جایی سوالی را مطرح کرد . هرکسی جوابی را داد و ایشان همه آن جوابها را رد می کرد . فردی به دکتر اعتراض کرد که چرا جواب را نمی دهید و همه را خلاص نمی کنید که ایشان در جواب گفتند : پس فرق من با دیگران چیست . من می خواهم این یخ را در شما آب کنم و شما را وادار به فکر کردن کنم .

شما از امام خمینی گفتید : ولی یادتان رفت که در کلام امام اخلاق نقش به سزایی داشت و هیچوقت با کسی با لحن بد صحبت نکرد ، به جای کسی تصمیم نگرفت که این برگرفته از مکتب امیرالمومنین حضرت علی (ع) است .

من جلوی شعر گویی هایتان را نمی گیرم ولی سعی کنید ابیات خود را جوری ننویسید که همچو شاعران دربار غزنوی از یاد بروید .

من خود و شما را به ترس از خدا متذکر می شوم و با توجه به سابقه جنابعالی امیدوارم در صحبتهای خود تجدید نظر کنید و در فضایی به دور از انتخابات که فضایی احساسی است و در فضایی عقلانی از همه جهات و از روی صداقت و نه خدمت به مسائل نگاه کنید و بعد نظریات خود را در یک قالب هنری به مردم ارائه دهید . باشد که صداقت و راستگوئی جزئی از ایمان است .

طراح پوستر جشنواره بين‌المللي تئاتر فجر امسال، "مهدي پاکدل" است.
در پوستر مذکور، بازيگري در قاب صحنه با حرکت فرم در حالي ديده مي‌شود که قسمت سر آن ۳۰ کبوتر سفيد به نشانه سي‌امين سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي در حال پر کشيدن و رهايي هستند.
گفتني است بيست‌وهفتمين جشنواره بين‌المللي تئاتر فجر از ۲ تا ۱۱ بهمن ماه در تالارهاي نمايشي تهران برگزار خواهد شد.

ششمین جشنواره تئاتر رضوی به کار خود پایان داد و رضا حسن زاده با نمایش به آسمان نگاه کن به کارگردانی مهدی خاتمی توانست مقام دوم طراحی صحنه را کسب کند که این موفقیت را به او و همه دوستان طراح مشهدی تبریک عرض میکنیم . البته باید اشاره کرد که در مجموع طراحی کارها در جشنواره نتوانست انتظارات را برآورده کند . استفاده از تکنیک های تکراری در اجرا و نبودن فرم های جدید در طرحها و حجیم بودن طرحها که شاید جز زیبایی چیز دیگری را به دنبال نداشت . در بعضی از کارها اصلا طراحی وجود نداشت و مقداری آکساسوار (وسائل صحنه) را گروههای نمایشی به عنوان طراحی صحنه قلمداد می کردند . برداشت غلط از طراحی صحنه حتی در گروههای حرفه ای تر در این جشنواره باعث شده بود که ما به جای طراحی و تفکر صحنه مقداری میز و صندلی و چهارپایه و گاهی هم وسایلی از قبیل گاری و چراغ و پارچه و ... را مشاهده کنیم . البته این امر جای ناراحتی ندارد به قول یکی از طراحان صحنه که در این جشنواره حضور داشت می گفت تا زمانی که در بین اعضاء داوران ، داوری جداگانه وجود ندارد که بخشهای طراحی ( طراحی صحنه ، طراحی لباس ، طراحی نور ، و طراحی پوستر و بروشور ) کارها را بررسی کند نمی توان انتظار طراحی های بدیع و بی نظیر را داشت . که من هم با این حرف موافقم و امیدوارم روزی برسد که داوری بخشهای طراحی توسط یک طراح داوری و مورد نقد و بررسی قرار گیرد آرای هيات داوران ششمين جشنواره تئاتر رضوي در بخش طراحي صحنه: مقام سوم : لوح تقدير و جايزه نقدي به طور مشترك براي نمايش‌هاي ماه در قاب و مهتاب بر زمين به علي موسويان و ناصر شريف هر دو از تهران مقام دوم : لوح تقدير و جايزه نقدي براي نمايش به آسمان نگاه كن به رضا حسن زاده از مشهد مقام اول : ديپلم افتخار و تنديس جشنواره به طور مشترك براي نمايش راز به ساناز طايف و نمايش سه روز ابدي به وحيد لاري از تهران

دوستای خوب تئاتریم

یکی دو هفته که من هم توی این وبلاگ شروع کردم به نوشتن در مورد طراحی صحنه . نمیدونم چقدر میتونم تاثیر گزار باشم . ولی امیدوارم که این حرکت باعث بشه در مورد طراحی صحنه به جاهای خوبی برسیم . البته تنهایی رفتن تو همچین مسیر سختی خیلی دشواره پس باید شما هم به من کمک کنید. نظرات و انتقاداتتون رو بفرستید تا بتونیم با کمک همدیگه به قول انیشتین که میگه ( مهم نیست که تو دکتر هستی یا مهندس یا تکنسین مهم اینه که چقدر تاثیر گذار هستی )تاثیر گذار باشیم .

به نظر من طراح صحنه کارگردان دوم نمایشه . اون میتونه با توجه به طراحی ای که انجام داده در میزان سن دادن به کارگردان کمک کنه .درسته که در حال حاضر این اتفاق نمی افته و نگاه به طراح صحنه نگاهی نیست که باید باشه . این میتونه دلایل مختلفی داشته باشه . به نظر من سه ضلع نویسنده ُ کارگردان و طراح صحنه یک نمایش رو ایجاد میکنند و بقیه عوامل از قبیل بازیگر آهنگساز گریمور و .... نمایش رو به سمت جلو می برند . این اتفاق در گروههای حرفه ای می افته . و کارگردانهای حرفه ای بعد از خواندن متن از یک طراح کمک میگیرند تا صحنه اونها رو طراحی کنه و با توجه به اون طرح میزانهای خودشون رو میدن .

یک از دلایلی که شاید این اتفاق نمی افته وجود کارگردانهایی که همه کار رو میخوان خودشون انجام بدن اون کارگردانها باید بدونند که تئاتر هنری گروهی و در کار های گروهی تقسیم کار یکی از عوامل پیشرفت گروه . البته کارگردانهای حرفه ای این رو خوب میدونند که برای کار حرفه ای باید فکر حرفه ای داشته باشند .

یکی از دوستان بنام طراح صحنه تازه کار مطلبی رو میخواست . ولی آدرسی از خودش نذاشته بود . خواهش میکنم در پایان مطالبتون آدرس ایمیل یا وبلاگتون رو هم بفرستید تا بتونیم با هم ارتباط خوبی داشته باشیم .

در انتها آدرس ایمیلم رو براتون میزارم تا بتونیم با هم در ارتباط باشیم و دست یاری به طرف شما دراز میکنم و از تون میخوام اگر چیزی میدونید برام بفرستید تا هم من استفاده کنم و هم بقیه دوستان از معلومات شما بهره مند بشن .

شاید در قدیم تصور بر این بوده هر کجا که ارتفاعی نسبت به سطح ایجاد شود و بازیگر یا بازیگرانی بر روی آن ایفای نقش کنند صحنه نامیده می شود . ولی شاید بتوان اینگونه تعریف کرد که صحنه یک ارتفاع یا سکو نیست بلکه هر مکانی که انسانی آنجا بازی و روایتی را بیان کند صحنه خوانده می شود .

در قدیم نمایششها به صورت آئینی برگزار می شد و ناظرین هم در اجرای آن سهیم بودند . صحنه و قسمت تماشاچیان از هم جدا نبود و همه بر روی یک مکان به اعمال نمایشی (آئینی) می پرداختند . کاهن یا رهبر آنان با همراهی ادوات موسیقی و در روز زیر نور آفتاب و شب زیر نور مهتاب یا شعله های آتشی که درست می کردند به اجرای نمایش   می پرداختند .

ولی از زمانی که نویسندگان وارد میدان شدند این آئینها جای خود را به نمایشهای مکتوب (دارای نمایشنامه ) دادند و از این زمان بود که جایگاه صحنه و تماشاچی یا بازیگر و ناظر از هم جدا شد ، و بازیگران بر اساس متن بر روی صحنه به ایفای نقش پرداختند و تماشاچیان از گوشه های صحنه نمایش را دنبال می کردند.

یونانیها مهارت کافی در ساختن عمارت های عظیم داشتند بدین منظور عمارت هایی را ساختند که با پلکانهای زیادی همراه بود . این عمارت به گونه ای طراحی شده بود که وقتی شخصی وارد آن می شد نا خداگاه بر روی این پله ها   می نشست و نظرش به روبرو که صحنه وجود داشت و بازیگران بر روی آن به اجرای نمایش می پرداختند توجه می کرد .

واژه تئاتر که برای هنر نمایش به کار می رود از ریشه یونانی تئاترون ( Theatron ) که نه به معنای نمایش بلکه محل اجرای نمایش یا همان ( تماشاخانه) است می آید .

صحنه در دنیای امروز معنای متفاوتی نسبت به دوران اولیه خود در زمان یونان پیدا کرده است . صحنه نمایش دیگر یک عمارت یا ساختمان نیست . امکان دارد یک طراح صحنه ، طراح خوبی باشد ولی نتواند صحنه را خوب بچیند . علت آن این است که این طراح از نشانه های موجود در متن فقط به ساخت یک عمارت توجه کرده .

متاسفانه بعضی از کارگردانها از طراحان خود دکوری عظیم می خواهند و تصورشان بر این است که این عظمت به نمایش آنها کمک می کند . در صورتی که آنها سخت در اشتباهند و این را باید بدانیم که طراح صحنه در یک نمایش باید به دنبال طراحی فضای نمایش باشد و چه بسا که آن ساختمان عظیم یا دکورعظیم مد نظر کارگردان ، قسمتی از این فضای طراحی شده باشد .

با الهام از کتاب : طراحی صحنه / مهدی ارجمند